Ong nào thụ phấn cho cây nào: không phải loài nào cũng thay được nhau

Người ta hay nghĩ ong là ong, con nào cũng thụ phấn như con nào. Không phải.

Có những cây mà một loài làm tốt, loài khác làm dở, và có những cây mà phần lớn loài không làm được. Đây là lý do một khu vườn đầy ong mật vẫn có thể đậu quả kém ở vài loại cây.

Bốn thứ quyết định loài nào hợp cây nào

1. Kích thước con ong so với kích thước hoa.

Hoa nhỏ, hoa hình ống hẹp thì con to không chui vào được, hoặc chui vào được nhưng phải ghé từ miệng ống nên không chạm tới nhị. Loài nhỏ như ong dú và nhiều loài đơn độc vào lọt.

Ngược lại, hoa to có cấu tạo cần sức ép để mở thì con nhỏ không đủ nặng để bung cánh hoa ra.

2. Lưỡi dài hay ngắn. Hoa có ống mật sâu thì chỉ loài lưỡi dài với tới được. Loài lưỡi ngắn có khi cắn thủng bên hông hoa để lấy mật — lấy được mật mà không thụ phấn gì cả.

3. Có biết rung không. Điểm này quan trọng nhất và sẽ nói riêng dưới đây.

4. Bay xa hay bay gần. Ong mật bay xa, công sức rải rộng. Ong dú và nhóm đơn độc bay gần, công sức dồn quanh tổ — với người có vườn thì đây là ưu điểm.

Rung để nhả phấn — việc ong mật không làm được

Một nhóm cây quan trọng có hoa giữ phấn trong ống kín, phấn không tự rơi ra. Muốn lấy được phải bám vào hoa rồi rung cơ cánh ở tần số cao cho phấn bung ra như xóc muối trong lọ.

Nhóm cây này gồm cà chua, cà tím, ớt, việt quất và họ hàng.

Ong mật không làm được động tác này. Nó ghé hoa, không lấy được gì, rồi bỏ đi.

Làm được là ong nghệ, nhiều loài ong đơn độc, và một số loài ong không ngòi.

⇒ Vườn cà chua đậu kém dù đầy ong mật là chuyện hoàn toàn bình thường, và phun thêm phân bón không giải quyết được. Thứ thiếu là đúng loài ong.

Nhóm cây nào hợp nhóm ong nào

Cây ăn trái hoa nhỏ, mọc chùm — nhãn, vải, chôm chôm, xoài, cà phê: hợp cả ong mật lẫn ong dú. Ong dú có lợi thế ở hoa nhỏ và ở chỗ nó làm việc cả lúc trời râm.

Cây họ bầu bí — bầu, bí, mướp, dưa: hoa to, cần lượng phấn nhiều, hợp con to. Đây là chỗ ong mật và ong nghệ làm tốt.

Cà chua, cà tím, ớt: cần loài biết rung. Ong mật vô dụng ở đây.

Rau ăn lá để giống, cây gia vị, hoa dại: hoa rất nhỏ — nhóm ong nhỏ và ruồi giả ong làm phần lớn việc.

Cây có ống mật sâu: cần loài lưỡi dài, thường là ong nghệ.

Ong dú mạnh ở đâu

Nói đúng phần của nó, không thổi:

Hoa nhỏ và hoa ống hẹp — vào lọt chỗ con to không vào được.

Bán kính hẹp — toàn bộ công sức nằm trong vườn nhà, không bay sang vườn hàng xóm.

Trời râm mát, hơi ẩm — vẫn làm việc khi ong mật thưa đi. Ở vùng nhiều mưa thì đây là khác biệt đáng kể.

Số lượt ghé cao — đi nhiều chuyến, ghé nhiều hoa.

Và nói luôn phần nó không mạnh: hoa to cần sức ép, hoa có ống mật sâu, và cây cần thụ phấn trên diện rộng vượt khỏi bán kính bay của nó.

Kết luận có ích nhất

Số LOÀI quan trọng hơn số con.

Một vườn chỉ có một loài ong duy nhất, dù đông, vẫn là vườn dễ tổn thương: nhóm cây nào không hợp loài đó thì đậu kém, và nếu loài đó gặp vấn đề thì mất trắng.

Một vườn có ong dú trong thùng, cộng với nhóm hoang tự tới, thì mỗi nhóm cây đều có người phục vụ.

⇒ Việc đáng làm không chỉ là đặt thêm tổ, mà là giữ chỗ cho nhóm hoang: chừa mảnh đất trống, giữ gỗ mục, để một góc cỏ ra hoa, và không phun khi cây đang nở.