Ong ruồi: loài ong mật nhỏ nhất, hay bị nhầm nhất

Ong ruồi (Apis florea) là loài nhỏ nhất trong nhóm ong mật ở Việt Nam. Nó cũng là loài bị hiểu nhầm nhiều nhất — theo hai hướng ngược nhau.

Người thì phá tổ vì tưởng ong dữ. Người thì mừng rỡ vì tưởng vừa phát hiện tổ ong dú hoang.

Nhận ra thế nào

Cái tổ là dấu hiệu chắc nhất: một bánh sáp duy nhất, lộ thiên, nhỏ — cỡ bàn tay tới cỡ cái đĩa.

Treo ở chỗ thấp và dễ thấy: cành nhỏ trong bụi cây, hàng rào, cây cảnh trong vườn, thậm chí dây leo ngang tầm mắt. Khác hẳn ong khoái — cùng kiểu tổ lộ thiên một bánh nhưng to và luôn ở trên cao.

Phần trên bánh tổ ôm quanh cành cây tạo thành một cái mũ dày — đó là phần chứa mật.

Con ong rất nhỏ, phần bụng phía trước thường có màu hung đỏ, phía sau sẫm hơn.

Phân biệt với ong dú — chỗ nhầm nhiều nhất

Hai loài đều nhỏ, và người mới nhìn thoáng hay lẫn. Nhưng khác nhau ở mọi thứ quan trọng:

Tổ. Đây là điểm không thể nhầm. Ong ruồi làm bánh sáp lộ thiên treo ngoài trời, nhìn thấy cả tổ. Ong dú làm tổ trong hốc kín và chỉ lộ ra một ống nhựa cây nhỏ ở cửa — không bao giờ thấy được phần trong.

Ngòi. Ong ruồi chích được dù hiếm khi chích. Ong dú không chích được.

Vật liệu. Ong ruồi xây bằng sáp — màu vàng nhạt, dạng ô lục giác đều. Ong dú xây bằng nhựa cây trộn sáp — sẫm màu, dính, không thành ô lục giác đều.

⇒ Nguyên tắc gọn: thấy được bánh tổ treo ngoài trời thì đó không phải ong dú. Thấy một cái ống nhỏ nhô ra từ hốc thì đó không phải ong ruồi.

Có nguy hiểm không

Gần như không. Đây là loài hiền nhất trong ba loài Apis hay gặp.

Đàn nhỏ, ít con, và phản ứng phòng vệ yếu hơn hẳn ong nội hay ong khoái. Đi ngang tổ ở khoảng cách một, hai mét thường không bị gì.

Nó chích được nếu bị đụng trực tiếp vào tổ, nhưng con nhỏ nên mức độ nhẹ.

🔴 Vậy nên đừng phá tổ ong ruồi trong vườn. Nó không gây hại, nó đang thụ phấn cho cây nhà mình, và nó chỉ ở đó một thời gian rồi đi.

Mật của nó

Rất ít — một tổ chỉ cho được một lượng nhỏ, nằm trong phần mũ ôm quanh cành.

Không có giá trị thương mại đáng kể, và loài này không nuôi được vì cũng làm tổ lộ thiên và cũng hay bỏ đi như ong khoái.

Ở một số vùng người ta vẫn lấy mật ong ruồi, nhưng đó là chuyện lấy tình cờ khi gặp, không phải nghề.

Vì sao nó đáng được để yên

Ba lý do thực tế:

Nó thụ phấn cho hoa nhỏ. Con bé nên vào được những hoa mà ong mật lớn không vào lọt — giống lợi thế của ong dú.

Nó ở tầng thấp. Tổ trong bụi cây, kiếm ăn quanh đó — tức là ngay trong vườn nhà, không bay đi đâu xa.

Nó không đòi gì. Không cần thùng, không cần chăm, không cần ai làm gì. Chỉ cần đừng chặt cái bụi cây nó đang treo tổ.

Nếu tổ ở chỗ bất tiện

Chẳng hạn ngay lối ra vào, ngay chỗ trẻ chơi.

Cách tốt nhất là chờ. Loài này không ở một chỗ lâu — đàn thường bỏ tổ đi khi nguồn hoa quanh đó cạn, và đó là chuyện của vài tuần tới vài tháng.

Nếu thật sự phải xử lý thì làm vào chiều tối, nhẹ nhàng, và đừng dùng thuốc xịt — vừa giết một loài có ích vừa để lại hoá chất ở chỗ người qua lại.

Nhiều người còn cắt cả cành có tổ rồi buộc sang một cây khác xa hơn. Cách này đàn có thể ở lại, có thể bỏ đi, nhưng ít nhất không giết gì.