Ong và cây công nghiệp: cà phê, điều, cao su

Cà phê, điều và cao su phủ diện tích lớn nhất ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Với nghề ong, ba loại cây này có một đặc điểm chung rất quan trọng:

Chúng cho ăn rất mạnh trong một khoảng rất ngắn, rồi không cho gì suốt phần còn lại của năm.

Cà phê

Vụ mật lớn nhất của nhiều trại ong. Hoa trắng, nở đồng loạt trên diện rộng sau một cơn mưa hoặc một đợt tưới.

Đặc điểm quyết định: rất mạnh nhưng rất ngắn. Hoa rộ vài ngày rồi tàn. Các trại ong ngoại phải canh đúng thời điểm và chở đàn tới trước khi hoa nở.

Chiều ngược lại — cây được gì: cà phê tự thụ phấn được một phần, nhưng có côn trùng thì đậu nhiều hơn và quả đều hơn. Đây là quan hệ hai chiều thật, không phải ong ăn nhờ.

Với ong dú: hoa cà phê là hoa nhỏ, mọc chùm — đúng sở trường. Vườn cà phê có tổ ong dú là kết hợp hợp lý, và ong dú bay gần nên toàn bộ công sức nằm trong chính vườn đó.

Điều

Vụ hoa kéo dài hơn cà phê, nên ổn định hơn cho đàn nuôi cố định.

Điều phụ thuộc côn trùng khá nặng — hoa nhỏ, và tỷ lệ đậu quả liên quan rõ tới việc có ai ghé hay không.

Đây là loại cây mà đặt tổ trong vườn có lời thấy được ở cả hai đầu.

Cao su — trường hợp đặc biệt

Cao su khác hai loại trên ở một điểm quan trọng mà nhiều người không biết:

Nguồn ăn chính từ cao su không phải là hoa. Nó là mật tiết ra từ lá non — một cấu trúc trên cuống lá tiết mật ngọt không liên quan tới thụ phấn.

Nghĩa là ong tới cao su ăn mà không làm gì cho cây. Quan hệ ở đây một chiều.

Mật cao su có đặc điểm riêng và ở nhiều nơi bị đánh giá thấp hơn mật hoa.

⚠️ Điểm cần biết với vườn cao su: đây là loại cây hay được phun thuốc, và mùa lá non cũng thường là mùa xử lý bệnh.

Vấn đề lớn nhất của vùng cây công nghiệp

🔴 Độc canh trên diện rất rộng.

Cả một vùng trồng thuần một loại cây nghĩa là:

Vài ngày tới vài tuần cực kỳ dồi dào.

Mười một tháng còn lại gần như trống.

Với ong mật nuôi thương mại, giải pháp là chở đàn đi vùng khác sau vụ. Đó là lý do nghề nuôi ong ngoại phải di chuyển.

Nhưng ong dú không chở đi được — nó bay gần và nó ở lại. Đàn ong dú đặt giữa vùng độc canh thì sau vụ hoa phải tự sống bằng những gì còn lại quanh đó.

⇒ Với ong dú, cái quyết định không phải vụ hoa cà phê, mà là những gì nở trong mười một tháng kia.

Việc nên làm nếu nuôi ong dú ở vùng cây công nghiệp

Giữ và trồng cây khác quanh khu đặt tổ. Cây bờ lô, cây chắn gió, cây ăn trái trong vườn nhà, cây bụi ven đường. Đây là thứ nuôi đàn suốt phần còn lại của năm.

Đừng dọn sạch cỏ ra hoa dưới tán và ven lô.

Lập lịch hoa và tìm ô trống. Ở vùng độc canh, các ô trống rất rõ và rất dài — nên việc này có giá trị hơn ở đâu hết.

Biết lịch phun. Vùng canh tác quy mô lớn thì phun quy mô lớn. Phải hỏi để biết, không tự biết được.

Đừng đặt quá nhiều tổ ở một chỗ. Vụ hoa thì thừa ăn, nhưng ngoài vụ thì các tổ cạnh tranh nhau trên một nguồn rất mỏng.

Điều đáng nhớ

Vùng cây công nghiệp nhìn thì rất giàu hoa — cả một cao nguyên trắng xoá hoa cà phê là cảnh tượng khiến ai cũng nghĩ ở đây nuôi ong dễ.

Nhưng đó là ảnh chụp của một tuần trong năm. Đàn ong sống bằng năm mươi hai tuần.

Nên câu hỏi đúng khi chọn chỗ đặt ở vùng này không phải «vụ hoa có mạnh không» mà là «ngoài vụ thì có gì».