Ong vò vẽ và ong bắp cày: phân biệt và cách tránh

Hai nhóm này bị gọi là «ong» nhưng chúng không phải ong. Chúng là họ hàng xa, ăn thịt chứ không ăn phấn hoa.

Và chúng gây ra phần lớn tai nạn nặng do «ong» ở Việt Nam. Nhưng phần ít người nói: chúng cũng đang diệt sâu trong chính khu vườn mình.

Phân biệt với ong thật

Ba điểm, nhìn là ra:

Bóng nhẵn, gần như không lông. Nhìn như tráng men. Ong thật có lông phủ để chở phấn; nhóm này không cần vì nó ăn thịt.

Eo thắt rất rõ, chỗ nối ngực và bụng gần như một sợi chỉ. Nhìn nghiêng thấy ngay.

Chân thõng xuống khi bay.

Thêm dấu hiệu hành vi: chúng lượn quanh thức ăn, thùng rác, thịt cá, nơi ong thật không bao giờ tới.

Vì sao nguy hiểm

Ngòi không có ngạnh. Đây là điểm quyết định. Ong mật chích một lần rồi chết nên nó rất dè dặt. Nhóm này chích được nhiều lần liên tiếp mà không mất gì — nên nó không có lý do phải dè dặt.

Đàn phản ứng tập thể. Đụng tổ là cả đàn ra.

Đuổi rất xa — xa hơn nhiều so với khoảng cách người ta tưởng là an toàn.

Tổ thường lớn hơn phần nhìn thấy. Phần ẩn trong tường, trong trần, trong bụi rậm có thể rất to.

Tổ của chúng

Nhận ra dễ: vật liệu như giấy xám, vì đó là gỗ mục nhai nhuyễn trộn nước bọt.

Kiểu treo lộ: hình nón lộn ngược hoặc hình cầu, thấy các ô lục giác, treo dưới mái hiên, cành cây, gầm cầu thang.

Kiểu giấu: trong hốc đất, hốc tường, trong bụi rậm, dưới sàn gỗ. Kiểu này nguy hiểm hơn vì không thấy trước khi đụng phải — và đây là nguyên nhân của phần lớn tai nạn khi phát rẫy, chặt cây, làm cỏ.

Tình huống nguy hiểm thật

Nạn nhân thường không phải người chọc tổ, mà là người vô tình:

Phát rẫy, cắt cỏ, chặt cây — máy cắt cỏ rung mạnh làm đàn bung ra.

Trèo hái quả — tổ trong tán cây.

Trẻ con ném đá vào bụi rậm.

Sửa mái, dọn gác.

⇒ Trước khi làm những việc đó, nhìn quanh và nghe. Tổ đang hoạt động có tiếng vo ve đều và có dòng con ra vào theo một hướng cố định. Đứng yên nhìn một phút là thấy.

Nếu bị đuổi

Chạy xa theo đường thẳng. Không chạy vòng, không đứng lại.

Che đầu và mặt bằng áo, tay, bất cứ gì. Chúng nhắm vào đầu.

Tìm chỗ kín để vào — nhà, xe, chui vào bụi rậm dày.

Không nhảy xuống nước rồi ngoi lên. Đàn chờ ở trên.

Không đập chúng. Đập hụt là kích thích thêm, và xác bị nghiền phát tín hiệu gọi đồng loại.

Vì sao không nên diệt sạch

Phần ít người nói, nhưng nên nói:

Nhóm này là động vật ăn thịt, và thứ chúng ăn là sâu bướm, sâu non, ruồi, nhện. Một tổ vò vẽ trong mùa tiêu thụ lượng sâu rất lớn.

Nghĩa là chúng đang làm đúng cái việc mà người ta phun thuốc để làm — miễn phí.

⇒ Nguyên tắc hợp lý: chỉ xử lý tổ gần nơi người qua lại. Tổ ở cuối vườn, trong lùm cây xa, không ai đụng tới thì để yên. Diệt sạch mọi tổ trong bán kính rộng là tự làm khó mình ở vụ sau.

Xử lý tổ

🔴 Gọi người có nghề. Đừng tự làm.

Lý do cụ thể: xịt thuốc từ xa làm đàn bung ra thay vì chết ngay, và người xịt đang đứng ngay đó. Đốt thì cháy nhà. Làm ban ngày thì đàn đang đông ở ngoài.

Người có nghề làm vào ban đêm, có đồ bảo hộ kín, và xử lý được cả phần tổ ẩn.

Trong lúc chờ: đánh dấu khu vực, không cho trẻ lại gần, đóng cửa sổ phía đó, tắt đèn ngoài trời gần tổ vào ban đêm.