Ruồi giả ong: kẻ mạo danh vô hại hay bị đập oan

Có cả một họ ruồi bắt chước hình dáng và màu vạch của ong. Nhiều con giống tới mức người không để ý không phân biệt nổi.

Chúng hoàn toàn vô hại, không có ngòi, và là loài thụ phấn có ích. Nhưng vì trông giống ong nên chúng bị đập rất nhiều.

Vì sao chúng giả dạng

Đây là một trong những ví dụ kinh điển của sinh học: bắt chước loài nguy hiểm để được yên.

Chim và các loài săn côn trùng học được rằng con có vạch vàng đen thì chích đau, nên tránh. Con ruồi nào tình cờ có màu giống hơn thì sống sót nhiều hơn, và qua rất nhiều thế hệ, cả nhóm tiến tới chỗ giống ong.

Nó không có ngòi, không có nọc — nó chỉ mặc bộ đồ của kẻ có.

Hai dấu hiệu không thể sai

1. Đếm cánh.

Ong có BỐN cánh (hai đôi, đôi sau nhỏ hơn). Ruồi chỉ có HAI cánh.

Đây là khác biệt tuyệt đối, không có ngoại lệ trong cả hai nhóm. Đôi cánh sau của ruồi đã biến thành hai cái núm nhỏ dùng để giữ thăng bằng, không còn là cánh.

Nhìn được khi con đậu yên hoặc qua ảnh chụp.

2. Nhìn râu.

Râu ong dài, gập khúc, thấy rõ, hay ngoe nguẩy.

Râu ruồi rất ngắn, gần như chỉ là cái chấm nhỏ giữa hai mắt.

Dấu hiệu này dễ nhìn hơn đếm cánh, nhất là với con to.

Ba dấu hiệu dễ hơn cho người ngoài trời

Không cần soi gần:

Đứng lơ lửng một chỗ giữa không trung. Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất. Nó giữ nguyên vị trí trong không khí vài giây như treo trên dây, rồi vụt sang chỗ khác cực nhanh. Ong hầu như không làm vậy — ong bay là đi tới một chỗ.

Mắt rất to. Chiếm gần hết cái đầu, hai mắt gần chạm nhau. Mắt ong nhỏ hơn so với đầu.

Không có cục phấn ở chân. Ong mật mang phấn về thì có hai cục màu vàng cam rõ ở chân sau. Ruồi không có giỏ phấn nên không bao giờ có.

Nó có ích thật

Hai việc, và cả hai đều đáng kể:

1. Thụ phấn. Con trưởng thành ăn mật hoa và phấn hoa, ghé rất nhiều hoa mỗi ngày. Ở một số vùng và một số loại cây, nhóm này thụ phấn không kém ong — đặc biệt với hoa nhỏ, hoa nông, hoa mọc thành cụm.

Chúng cũng chịu được thời tiết mát và trời râm tốt hơn ong mật.

2. Ấu trùng của nhiều loài ăn RỆP. Đây là phần ít người biết nhất và có lẽ quan trọng nhất với người làm vườn.

Con cái đẻ trứng ngay giữa đám rệp trên ngọn cây. Ấu trùng nở ra — nhìn như con sâu nhỏ màu nhạt, trong mờ, không chân — và ăn rệp liên tục cho tới khi hoá nhộng.

⇒ Thấy một con sâu nhỏ trong mờ nằm giữa đám rệp thì đừng giết. Đó là quân mình.

Vì sao hay bị đập oan

Vì bộ đồ nó mặc quá hiệu quả — hiệu quả với chim, và hiệu quả luôn với người.

Nó lại hay lượn quanh người, quanh mâm cơm ngoài trời, quanh hoa — nên bị coi là phiền.

Nhưng nó không chích được, không cắn, không mang bệnh như ruồi nhà. Đập nó là mất công và mất một loài đang vừa thụ phấn vừa diệt rệp cho vườn.

Cách nhớ gọn

Đứng lơ lửng một chỗ → ruồi giả ong.

Hai cánh, râu cụt, mắt to gần hết đầu → ruồi giả ong.

Bốn cánh, râu dài gập khúc, có lông → ong thật.

Có cục phấn ở chân sau → chắc chắn là ong.

Và điều cuối, dùng được cho cả vườn: gần như mọi thứ bay quanh hoa đều đang làm việc có ích. Nhóm thật sự nên tránh chỉ có một — vò vẽ và bắp cày, mà chúng thì lượn quanh thùng rác và thịt cá, không quanh hoa.