Làm nhà cho ong hoang trong vườn: rẻ, dễ, và có tác dụng đo được

Đây là việc có tỷ lệ thành công cao nhất trong mọi việc người làm vườn có thể làm cho ong: không phải nuôi, không phải chăm, không tốn tiền giống, không sợ mất đàn.

Chỉ là dựng sẵn chỗ ở rồi để yên. Loài nào cần thì tự tới.

Vì sao nó có tác dụng

Phần lớn loài ong đơn độc làm tổ trong lỗ có sẵn — chúng không đào được vào gỗ đặc, chỉ dùng lại lỗ mà thứ khác để lại: đường hầm cũ của ong thợ mộc, thân cây rỗng, ống sậy khô, kẽ nứt.

Ở vườn dọn sạch và ở khu đô thị, những lỗ đó gần như không còn. Cành khô bị dọn, tre khô bị đốt, gỗ mục bị vứt.

⇒ Thứ thiếu trong vườn thường không phải hoa mà là chỗ ở. Và chỗ ở thì dựng được trong một buổi.

Cách làm — bản đơn giản nhất

Vật liệu: tre hoặc sậy khô. Có sẵn ở hầu hết vùng quê, và bỏ đi thì cũng bỏ.

Cắt thành đoạn dài khoảng một gang tay, và quan trọng: mỗi đoạn một đầu kín, một đầu hở. Cắt ngay sát mắt tre để giữ được đầu kín tự nhiên.

Đường kính phải khác nhau — từ cỡ que tăm tới cỡ bút chì. Đây là điểm quan trọng nhất: mỗi loài chọn một cỡ lỗ, nên càng nhiều cỡ càng nhiều loài vào.

Bó chặt vài chục đoạn lại, đầu hở quay ra cùng một phía, mặt cắt phẳng đều nhau.

Nhét vào một cái ống, hộp gỗ hoặc vỏ chai cắt cho gọn và cho có mái.

Treo ở đâu

Bốn điều kiện, và cả bốn đều quan trọng:

Nắng sáng, tránh nắng chiều. Ấm buổi sáng giúp ong ra bay sớm; nắng chiều gắt làm hỏng ấu trùng bên trong.

Che mưa. Có mái nhô ra, và các ống phải hơi chúi xuống để nước không chảy ngược vào.

Treo nằm ngang, cố định chắc. Đung đưa là chúng không vào.

Cao ngang ngực, mặt thoáng phía trước, không bị cây che kín lối bay.

Ba lỗi hay mắc

1. Ống hở cả hai đầu. Gió lùa, và ong không dùng. Đây là lỗi phổ biến nhất ở các bộ bán sẵn làm ẩu.

2. Ống quá sâu hoặc quá ngắn. Một gang là vừa. Quá ngắn thì ít buồng, quá sâu thì ẩm bên trong.

3. Mở ra xem. Đây là lỗi làm hỏng nhiều nhất. Thấy ống bị bịt miệng là tò mò tách ra coi — làm vậy là giết lứa con bên trong. Đừng mở, bao giờ cũng đừng mở.

Cách biết nó có tác dụng

Sau một mùa, nhìn miệng các ống:

Bịt bằng mảnh lá xanh → ong cắt lá đã vào.

Bịt bằng bùn hoặc đất → nhóm ong vách đất hoặc loài dùng bùn.

Bịt bằng nhựa cây, mùn gỗ, hoặc lông tơ thực vật → loài khác nữa.

Ống còn trống → cỡ đó chưa hợp ai, hoặc chỗ treo chưa đúng.

Đếm số ống bị bịt qua các năm là một phép đo đơn giản mà khá vui — nó cho thấy vườn đang khá lên hay kém đi.

Bảo dưỡng

Rất ít việc, nhưng có một việc quan trọng:

Thay ống cũ sau một, hai năm. Ống dùng lại nhiều lần tích tụ nấm mốc và ký sinh, tỷ lệ con non sống giảm dần. Làm bộ mới, và để bộ cũ gần đó một mùa nữa cho lứa cuối chui ra rồi mới bỏ.

Đừng rửa, đừng khử trùng. Làm mới thì rẻ hơn và sạch hơn.

Hai việc còn quan trọng hơn cả cái nhà

Nói cho thật: nhà chỉ có tác dụng khi quanh đó có ăn.

Phải có hoa liên tục, không chỉ một tháng rộ. Chỗ hay hỏng nằm ở khoảng trống giữa hai mùa hoa.

Không phun thuốc khi cây đang nở. Dựng nhà rồi phun thuốc là mời người ta vào rồi đóng cửa lại.

Và song song với nhà nhân tạo, giữ nhà tự nhiên vẫn tốt hơn: một khúc gỗ mục để yên ở góc vườn, vài cành khô không dọn, một mảnh đất trống có nắng. Ba thứ đó không tốn công làm và phục vụ được nhiều loài hơn bất cứ bó tre nào.