Ong thợ mộc: con to đen bay ù ù có đáng sợ không

Một con to bằng đầu ngón tay, đen bóng như sơn mài, bay ù ù rất ồn, cứ lượn quanh cột hiên nhà. Trên cột có một cái lỗ tròn gọn như khoan.

Phản xạ của phần lớn người là đi lấy bình xịt. Nên biết vài điều trước khi làm việc đó.

Con đang bay lượn trước mặt bạn không có ngòi

Đây là điều đáng biết nhất.

Ong thợ mộc đực có tập tính giữ lãnh thổ: nó lượn quanh khu vực tổ, lao ra xua đuổi mọi thứ bay qua — kể cả người, kể cả con bướm, kể cả cái lá rơi.

Trông rất hung hăng. Nhưng ong đực không có ngòi — ngòi của loài ong vốn là bộ phận biến đổi từ cơ quan đẻ trứng, nên con đực không hề có.

Nó chỉ doạ. Nó không làm gì được.

Con cái thì có ngòi, nhưng nó bận đào tổ và kiếm phấn, gần như không gây sự. Chỉ chích nếu bị bóp trong tay.

⇒ Cách phân biệt nhanh: con nào bay lượn xông ra chặn đường là con đực, vô hại. Con nào cần mẫn chui ra chui vào lỗ là con cái, cũng không gây sự.

Nó làm tổ thế nào

Nó không ăn gỗ — điểm này hay bị nhầm với mối.

Con cái khoét một đường hầm vào gỗ để làm buồng trứng. Lỗ vào tròn, gọn, đường kính cỡ ngón tay út. Bên trong, đường hầm rẽ ngang chạy dọc thớ gỗ.

Trong hầm nó chia thành các buồng nhỏ, mỗi buồng một khối phấn hoa và một quả trứng, ngăn nhau bằng vách mùn gỗ.

Nó chọn gỗ trần, khô, chưa sơn: cột hiên, xà nhà, hàng rào, gỗ mục, tre khô.

Nó có phá nhà không

Nói cho công bằng — cả hai mặt:

Mặt thật: một tổ thì không đáng kể. Nhưng nhiều thế hệ khoét vào cùng một thanh gỗ, năm này qua năm khác, thì lỗ nối lỗ và thanh gỗ yếu đi thật. Nó cũng để lại vết ố dưới lỗ.

Mặt kia: nó chỉ chọn gỗ trần chưa xử lý. Gỗ đã sơn, đã đánh vec-ni, hay gỗ ghép công nghiệp thì nó không đụng.

⇒ Cách xử lý đúng không phải là thuốc, mà là sơn. Sơn hoặc đánh bóng phần gỗ mình muốn giữ. Rẻ hơn, hiệu quả lâu hơn, và không giết gì.

Và nếu muốn giữ nó quanh nhà — nên giữ — thì để sẵn vài khúc gỗ trần, tre khô ở góc vườn. Nó sẽ chọn chỗ đó thay vì cột hiên.

Vì sao nên giữ nó

Nó là loài thụ phấn mạnh. Con to, lông nhiều, mang được nhiều phấn.

Nó biết rung để nhả phấn. Đây là điểm quan trọng: nó bám vào hoa rồi rung cơ cánh ở tần số cao làm phấn bung ra — động tác mà ong mật không làm được.

Nghĩa là nó thụ phấn cho cà chua, cà tím, ớt và họ hàng, nhóm cây mà vườn đầy ong mật vẫn đậu kém.

Nó bay khoẻ và bay sớm, làm việc cả khi trời còn mát.

Một tật của nó

Nói cho đủ: ong thợ mộc đôi khi cắn thủng bên hông hoa có ống mật sâu để lấy mật từ bên ngoài, thay vì chui vào cửa chính.

Làm vậy nó lấy được mật mà không chạm vào nhị, tức không thụ phấn. Và lỗ nó cắn còn mở đường cho loài khác làm y hệt.

Đây là chuyện có thật, nhưng nó chỉ làm với một số loại hoa nhất định, và tổng thể lợi vẫn lớn hơn hại nhiều.

Rút lại

Con lượn xông ra doạ là con đực, không có ngòi.

Nó không ăn gỗ, chỉ khoét tổ, và chỉ khoét gỗ trần.

Muốn giữ cột hiên thì sơn, đừng xịt thuốc.

Để mấy khúc gỗ trần ở góc vườn là đổi được cột hiên lấy một loài thụ phấn mà ong mật không thay được.