Ong đào đất và mảnh đất trống ai cũng muốn dọn

Trên một mảnh đất nện ở góc vườn, hoặc trên bờ đất ven lối đi, xuất hiện những lỗ tròn nhỏ, quanh miệng mỗi lỗ có một ụ đất mịn như bãi cát nhỏ.

Nhiều người nghĩ kiến, hoặc mối, và đi đổ nước sôi hoặc rắc thuốc.

Đó thường là ong đào đất — cả một nhóm loài ong đơn độc làm tổ dưới lòng đất, và là nhóm đông đảo bậc nhất trong họ ong.

Phân biệt với kiến và mối

Lỗ ong đào đất: tròn, gọn, đường kính cỡ đầu đũa tới cỡ ngón út, quanh miệng có ụ đất mịn hình nón. Thấy con bay ra bay vào — bay, không bò.

Tổ kiến: có dòng kiến bò liên tục thành hàng, và miệng lỗ thường không gọn.

Mối: làm đường hầm bằng đất đắp lên, không để lỗ hở.

⇒ Dấu hiệu chắc nhất: con chui ra là bay đi. Kiến thì bò.

Nó sống thế nào

Đơn độc, như ong cắt lá, nhưng làm tổ dưới đất thay vì trong lỗ có sẵn.

Con cái tự đào một đường hầm thẳng xuống, rồi rẽ ra các buồng ở cuối. Mỗi buồng một khối phấn hoa trộn mật, một quả trứng, rồi bịt lại.

Nhiều loài láng thành hầm bằng một lớp tiết ra từ cơ thể để chống ẩm — một dạng chống thấm tự nhiên khá tinh vi.

Làm xong vài buồng thì con mẹ chết. Con non phát triển dưới đất, qua mùa bất lợi ở đó, rồi tới mùa chui lên.

Vì sao hay thấy nhiều lỗ cạnh nhau

Đây là chỗ làm người ta tưởng đó là một đàn.

Nhiều loài ong đào đất có tập tính làm tổ tập trung: hàng chục, hàng trăm con cái đào tổ riêng cạnh nhau trên cùng một mảnh đất hợp ý.

Nhưng mỗi lỗ là một gia đình riêng biệt. Không có chúa, không có thợ, không ai hợp tác với ai. Chúng chỉ tình cờ thích cùng một chỗ.

⇒ Hệ quả quan trọng: không có đàn thì không có gì để bảo vệ. Chúng gần như không bao giờ chích, và người đi bộ qua một bãi tổ như vậy không bị gì.

Loại đất nó cần

Khá kén, và đây là lý do nhóm này đang mất chỗ:

Đất trống, không có thảm thực vật phủ kín. Cỏ mọc dày thì nó không đào được.

Đất khô ráo, thoát nước. Chỗ đọng nước thì buồng trứng hỏng.

Có nắng. Phần lớn loài chọn chỗ nắng chiếu.

Đất hơi nện, không quá tơi. Đất quá xốp thì hầm sập.

Những chỗ hợp ý nhất trong vườn nhà thường là: lối đi đất, bờ đất, chân tường nắng, mảnh đất bỏ không — tức đúng những chỗ người ta hay muốn lát gạch, phủ bạt hoặc trồng kín cho gọn.

Việc nên làm

Chừa một mảnh đất trống, có nắng, không phủ gì. Không cần lớn — vài mét vuông là đủ cho một bãi tổ.

Đừng lát gạch hay phủ bạt toàn bộ lối đi trong vườn.

Đừng cuốc xới chỗ đã có lỗ. Buồng trứng nằm ngay dưới đó.

Đừng đổ nước sôi, đừng rắc thuốc.

Nếu bãi tổ ở chỗ thật sự vướng — giữa sân chơi của trẻ chẳng hạn — thì chờ hết mùa rồi mới xử lý, và tạo một mảnh đất trống khác gần đó để chúng chuyển sang.

Vì sao đáng giữ

Nhóm này thụ phấn cho rất nhiều loại cây, và có lợi thế riêng:

Nhiều loài ra bay sớm trong năm, trước cả khi đàn ong mật mạnh lên — đúng lúc cây ăn trái nở.

Chúng mang phấn khô dưới bụng hoặc trên chân, rơi vãi nhiều nên thụ phấn hiệu quả.

Chúng ở ngay tại chỗ, không bay xa.

Và điều quan trọng nhất: giữ chúng không tốn gì cả. Chỉ là không làm một việc — không dọn sạch mảnh đất trống ở góc vườn.