Ong ở miền Tây: vườn cây ăn trái và bài toán mùa mưa

Miền Tây là vùng dễ nuôi ong dú nhất nước: không có mùa lạnh, đàn hoạt động quanh năm, vườn tạp nhiều nên hoa gần như liên tục.

Nhưng dễ không có nghĩa là không có bài toán. Vùng này có hai thứ phải tính ngay từ lúc chọn chỗ đặt: mùa mưa dài và nước.

Lợi thế của vùng

Không có giai đoạn đàn dừng. Đây là khác biệt lớn nhất so với miền Bắc. Đàn ăn và phát triển quanh năm, không cần tính chuyện chừa mật qua mùa lạnh.

Vườn tạp nhiều. Nhà nào cũng có vài loại cây khác nhau, nên trong bán kính bay hẹp của ong dú thường có đủ thứ. Đây là điều kiện lý tưởng cho loài bay gần.

Nhiều nhà có vườn. Chỗ đặt không thiếu.

Cây ăn trái cần thụ phấn. Nhãn, chôm chôm, xoài, sầu riêng, cam quýt — nhiều loại hoa nhỏ mọc chùm, đúng sở trường của ong dú.

Bài toán 1: mùa mưa dài

Mùa mưa ở miền Tây kéo dài nhiều tháng, và hệ quả với đàn ong không phải là mưa ướt — mà là độ ẩm không khí cao liên tục.

🔴 Đàn vít nắp mật chậm hơn hẳn. Bớt nước khỏi mật là chuyện trao đổi với không khí; không khí gần bão hoà thì việc này chậm lại rõ rệt.

Đây là lý do mùa mưa là mùa dễ lấy mật non nhất. Nhìn tổ thấy nhiều túi mật, tưởng đầy, nhưng phần lớn chưa đủ độ. Lấy ra là mật loãng, dễ lên men, để vài tuần là phồng nắp.

Cách xử: chỉ lấy túi đã vít nắp thật sự, không lấy theo cảm giác «trông đầy rồi». Và mùa mưa thì thà thu ít, thu muộn.

Hệ quả khác của ẩm: mốc ở phần gỗ, ở vật liệu; khu buồng con chịu ảnh hưởng.

Phòng: chỗ đặt phải thoáng gió, không phải góc kín bí. Không đặt dưới tán quá dày luôn ẩm ướt và không bao giờ khô.

Bài toán 2: nước

Vùng thấp, nhiều kênh rạch, có nơi ngập theo mùa.

Kê cao — cao hơn mức mình nghĩ là đủ. Tính cả những năm nước lớn bất thường, không tính theo năm bình thường.

Tránh nước bắn ngược từ mặt đất khi mưa to — đây là thứ hay bị bỏ sót, vì nó không phải mưa rơi vào mà là nước từ dưới hắt lên thành tổ.

Mưa tạt ngang quan trọng hơn mưa rơi thẳng. Mái vừa đủ che mưa thẳng không che được mưa tạt.

⇒ Cách kiểm duy nhất đáng tin: ra đứng xem một trận mưa thật. Nhìn lúc trời đẹp không nói lên gì.

Bài toán 3: thuốc trong vườn cây ăn trái

Vườn cây ăn trái quy mô thì có lịch phun, và nhiều vườn phun đúng lúc cây đang ra hoa để giữ bông.

Đó là lúc đánh thẳng vào lực lượng đang làm việc cho chính vườn đó.

Việc nên làm:

Biết lịch phun của vườn quanh mình. Phải hỏi, không tự biết được.

Nói chuyện với hàng xóm. Đàn ong bay ra khỏi ranh đất nhà mình; vườn mình sạch mà vườn bên phun giữa trưa thì đàn vẫn dính. Đây là việc khó nhất nhưng tác dụng rộng nhất.

Nếu chính mình phải phun: phun chiều tối khi ong đã về tổ, và tránh lúc cây đang nở.

Điều đặc biệt của miền Tây: hoa tập trung theo vùng

Khác vườn tạp lẻ, nhiều nơi ở miền Tây trồng liền vùng một loại cây — cả xã trồng nhãn, cả vùng trồng xoài.

Hệ quả hai mặt:

Mùa hoa rất mạnh khi tới vụ.

Khoảng giáp hạt sâu hơn khi hết vụ — vì quanh đó không còn gì khác nở.

⇒ Ở vùng trồng thuần, việc quan trọng nhất là trồng bù vào khoảng trống: ngồi ghi ra mười hai tháng, xem tháng nào không có gì nở trong bán kính vài trăm mét, rồi trồng thêm đúng vào chỗ trống đó.

Trồng thêm cây trùng mùa với cây có sẵn thì không thêm được gì.

Rút lại

Miền Tây dễ nuôi, nhưng ba việc quyết định gần hết:

Kê cao và che mưa tạt — làm một lần cho đúng.

Đừng lấy mật non mùa mưa — chỉ lấy túi đã vít nắp.

Lấp khoảng trống giữa hai mùa hoa — chứ không phải trồng thêm cho mùa đã rộ sẵn.