Ong ở Tây Nguyên: vùng hoa tốt nhất nước

Tây Nguyên là vùng có nguồn hoa tốt nhất nước cho nghề ong. Cà phê, điều, cao su, cây rừng còn lại — cộng lại thành một tổ hợp mà không vùng nào khác có.

Nhưng đi cùng với đó là một bài toán riêng: biên độ nhiệt ngày đêm.

Vì sao nguồn hoa mạnh

Cà phê — mùa hoa cà phê là một trong những vụ mật lớn nhất cả nước. Hoa nở đồng loạt trên diện rộng, mật nhiều, và mật hoa cà phê có vị riêng được ưa chuộng.

Đặc điểm của vụ này: rất mạnh nhưng rất ngắn. Hoa nở rộ vài ngày rồi tàn. Nên các trại ong ngoại phải canh đúng thời điểm và chở đàn tới.

Điều, cao su — cho vụ khác trong năm, kéo dài hơn.

Rừng còn lại — nguồn cho ong khoái và cho các loài hoang.

Ong ngoại — loài chủ lực ở đây

Tây Nguyên cùng với Đông Nam Bộ là địa bàn chính của nghề nuôi ong ngoại quy mô.

Cách làm đặc trưng: di chuyển đàn theo vụ hoa. Trại chở hàng trăm thùng tới vùng cà phê khi hoa nở, xong vụ thì chuyển đi vùng khác.

Đây là nghề thật, đòi vốn và đòi tay nghề, và nó phụ thuộc vào lịch hoa chính xác — lệch vài ngày là lỡ vụ.

Ong khoái và mật rừng

Vùng rừng Tây Nguyên còn khá nhiều ong khoái, và mật ong rừng Tây Nguyên phần lớn là mật loài này.

🔴 Nhắc lại vì đây là chuyện an toàn: ong khoái là loài nguy hiểm nhất trong nhóm ong mật. Tổ lộ thiên trên cao, đàn đông, đuổi rất xa. Gặp tổ thì tránh xa và gọi người có nghề — đừng tự hun khói, đừng ném.

Tai nạn ở vùng này thường xảy ra khi người đi phát rẫy, chặt cây, hoặc trèo hái.

Nuôi ong dú ở Tây Nguyên

Nuôi được, và nguồn hoa thì rất tốt. Nhưng phải xử lý đúng bài toán riêng của vùng.

🔴 Biên độ nhiệt ngày đêm lớn. Ngày nóng, đêm lạnh, chênh nhiều — nhất là mùa khô.

Điều đáng nhớ về nhiệt: đàn chịu được nóng, chịu được mát, nhưng khó chịu được thay đổi liên tục. Ấu trùng trong buồng kín không tự điều nhiệt; mỗi lần nhiệt nhảy là đàn phải bỏ việc khác để điều chỉnh.

Hệ quả thực tế: đây là nơi thành thùng mỏng gây hại rõ nhất cả nước. Bọng cây tự nhiên có khối gỗ đặc quanh hốc nên nhiệt truyền vào rất chậm; thùng gỗ mỏng thì nóng nhanh lạnh nhanh.

Bốn việc nên làm:

Thùng thành dày. Đây là việc quan trọng nhất ở vùng này.

Tránh nắng chiều. Nắng chiều mạnh hơn nắng sáng và chiếu vào lúc tổ đã tích nhiệt cả ngày.

Chắn gió lùa ban đêm.

Không đặt trên bê tông hay sát tường gạch — hai thứ này tích nhiệt ban ngày rồi toả ra ban đêm, làm biên độ còn lớn hơn.

Vấn đề thuốc

Vùng canh tác cây công nghiệp quy mô lớn nghĩa là có phun thuốc quy mô lớn.

Đây là rủi ro thật cho mọi loài ong trong vùng, không riêng ong nuôi. Ong dú nhỏ nên nhạy hơn ong mật với cùng một liều, và nhiều trường hợp không giết ngay mà làm ong lạc đường về — tổ mất dần ong đi kiếm ăn, người nuôi tưởng đàn tự yếu.

Việc nên làm: biết lịch phun của vườn quanh mình. Đây là thông tin phải hỏi, không tự biết được — và là lý do quan hệ với hàng xóm quan trọng hơn người ta tưởng.

Điều đáng nhớ

Tây Nguyên cho nguồn hoa mà nơi khác không có. Nhưng nguồn hoa tốt không tự động thành đàn khoẻ nếu thùng mỏng và đặt sai chỗ.

Ở vùng này, chỗ đặt và thùng quyết định nhiều hơn nguồn hoa — vì nguồn hoa thì sẵn, còn nhiệt thì không ai sửa hộ.